Кулерди ижарага алуу же сатып алуу: чек ара кайда
Бул жердеги арифметика жөнөкөй, бир мүнөттө эсептелет. Биздеги айлык төлөм 400 сомдон башталат, ошол эле түрдөгү шайманды сатып алуу — 4 790 сомдон. Экинчисин биринчисине бөлсөңүз, ижара шайманга ээ болуудан кымбатка турган мөөнөт чыгат: үстөлгө коюлуучуда бул болжол менен 12 ай (400 сом төлөмдө 4 790 сом), электрондук муздатуучу жерге коюлуучуда — болжол менен бир жыл (600 сомдо 7 290 сом), компрессордукта — болжол менен 15 ай (700 сомдо 10 490 сом).
Мындан сатуучулар сейрек жазган чынчыл жыйынтык чыгат: эгер шайман сизге бир жарым жылдан ашык керек болору анык болсо жана ал өз батириңизде турса, сатып алуу арзаныраак. Ижара башка үч учурда утат — ижарадагы турак жай, убактылуу кеңсе жана чоң сумманы бир заматта бергиңиз келбегенде.
| Эмнени салыштырабыз | Ижара | Сатып алуу |
|---|---|---|
| Баштагы төлөм | жок | 4 790 сомдон баштап |
| Андан ары | айына 400 сомдон баштап | эч нерсе |
| Санитардык тазалоо жана оңдоо | кирет | буйрутма боюнча, өзүнчө |
| Бузулса | иштеген шайманга алмаштырабыз | оңдоо өз эсебиңизден |
| Схема качан пайдасыз болуп калат | 12–15 айдан кийин | шайман бир-эки айга керек болсо |
Суу буйрутма кылганда кулер ижарага — акысыз
Бишкекте бул кызмат тууралуу эң негизгиси: айлык төлөмдү дээрлик эч ким төлөбөйт. Рынок мындай түзүлгөн: сууну үзгүлтүксүз алган адамга шайманды акысыз беришет, анткени кызмат темирден эмес, бөтөлкөлөрдөн табат. Бизде босого — айына 15 бөтөлкөдөн, шаардагы башка кызматтарда ал ар кандай, бирок болжол менен ушул эле чекте.
Босого кол коюудагы убадага карап эмес, айдын жыйынтыгы боюнча эсептелет: көлөм толсо — төлөм эсептелбейт. Он-он беш кишилик кеңседе бул көлөм өзүнөн өзү толот, ал жерде шайман үчүн акча тууралуу сөз да козголбойт. Эки кишилик батирде айына он беш бөтөлкө ичилбейт, ошондуктан ал үчүн төлөм чыныгы бойдон калат.
Акысыз колдонуунун босогосу кантип толот
Айына 15 бөтөлкө деген босого адамдарга которулмайынча дерексиз угулат. Которуу жөнөкөй: кеңседе жумуш күнүнө бир кишиге бир литрден, үйдө суткасына бир кишиге эки литрден эсептешет да, чыккан көлөмдү 19га бөлүшөт. Андан кийин чыккан санды босого менен салыштыруу гана калат.
| Шайман кайда турат | Канча адам | Айына бөтөлкө | Төлөм болобу |
|---|---|---|---|
| Батир | 2 | 3–4 | Ооба, шаймандын түрүнө жараша |
| Батир | 4 | 6–7 | Ооба |
| Кабинет же чакан кеңсе | 5 | 5–6 | Ооба |
| Кеңсе | 10 | 11–12 | Чекте: жайга жана коноктордон көз каранды |
| Кеңсе | 15 | 16–18 | Жок, босого толду |
| Цех, автосервис, соода жайы | 20 жана андан көп | 25тен баштап | Жок, запасы менен |
Мындан негизгиси көрүнүп турат: акысыз колдонуу — ийгиликтүү сүйлөшүүлөр эмес, суу көп ичилген жер жөнүндө. Эки кишилик батир босогону толтура албайт, ошондуктан өзгөчө учурга үмүттөнгөндөн көрө, төлөмдү чыгымдын бир бөлүгү катары эсептөө чынчылыраак. Ал эми он беш кишилик кеңсеге шайман үчүн акча тууралуу сөздүн кереги жок: көлөм эч кандай аракетсиз эле өзүнөн өзү толот.
Жайында абал өзгөрөт. Керектөө болжол менен төрттөн бирге өсөт, кышында бир-эки бөтөлкө жетпей калган жамаат жайында босогону оңой эле өтөт. Августта тескерисинче болот — эс алуулар керектөөнү азайтат. Ошондуктан босого ар бир айдын жыйынтыгы боюнча эсептелет: бул бузула турган шарт эмес, жөн гана буйрутмалардын арифметикасы.
Босогону толтуруунун экинчи жолу — жайларды кошуу. Үч чакан кеңсеси бар компания көбүнчө бир эсеп жүргүзөт: көлөм кошулат, үч дарек боюнча тең шаймандар акысыз турат, бирок өзүнчө алганда бир дагы кеңсе босогону толтурмак эмес. Кабаттагы кошуналарда да ушундай иштейт, эгер башкаруучу компания сууга бир эле буйрутма берсе.
Мында алдын ала эсептөөнүн кереги жок. Өткөн айда канча бөтөлкө кеткенин карап, босого менен салыштырыңыз. Эгер көлөм чектин тегерегинде жүрсө, туруктуу график коюу жеңил: ал керектөөнү теңдеп, буйрутма берүү жөн эле унутулган айларды жок кылат — адатта дал ушундай айлар акылуу болуп чыгат.
Эсеп тууралуу дагы бир эскертүү. Босого буйрутманын суммасы боюнча эмес, 19 литрлик бөтөлкөлөр боюнча эсептелет: майда идиш, келечек үчүн талондор жана жабдуулар ага кирбейт. Бул да майда шрифт эмес, арифметика — шайман сууну үзгүлтүксүз алган адамда акысыз турат, жана бул жерде суунун көлөмү гана мааниге ээ.
Ар кайсы кызматтардын шарттарын салыштырганда бир эмес, эки нерсеге караңыз. Биринчиси — босогонун өзү: бир жерде ал төмөн, бир жерде жогору, шаар боюнча айырма байкаларлык. Экинчиси — ошол босого таянган бөтөлкөнүн баасы. Суусу кымбат болгон төмөн босого кадимки баадагы жогорку босогодон кымбатка турат, анткени акыры сиз литрлер үчүн төлөйсүз, ал эми шайман аларга кошумча катары жүрөт. Муну бир мүнөттө эсептесе болот: босогону бөтөлкөнүн баасына көбөйтүп, эки сумманы салыштырыңыз.
Суу менен кулер ижарасы: баага эмне кирет
Төлөм шаймандын өзүн гана жаппайт. Аны менен бирге ээсине өзүнчө төлөөгө туура келчү төрт нерсени аласыз:
- Жеткирүү жана орнотуу: курьер алып келет, ордуна коёт жана иштетет.
- Жарым жылда бир жолу санитардык тазалоо — бакты график боюнча жууп, дезинфекциялоо.
- Оңдоо жана алмаштыруу: муздатпай калса — ордуна иштегенин алып келебиз, себептерин изилдөө сиздин милдетиңизге кирбейт.
- Кайтаруу: тажаса же көчсөңүз — шайманды бош идиш менен бир рейсте алып кетебиз.
Төлөмгө суунун өзү кирбейт. Ал кадимки баскычтуу баа боюнча өзүнчө эсептелет: бир бөтөлкө 230 сомдон, көлөм чоңойгон сайын арзандайт. Бул логикалуу: акыры сиз дал суу үчүн төлөйсүз, ал эми шайман ага кошумча катары жүрөт.
Сизге эмне калат
Төлөмгө эмнелер кирери жогоруда жазылган. Анын тескери жарымы кыскараак, аны шайман келгенден кийин биринчи талаштуу учурда эмес, ага чейин билген жакшы.
- Розетка жана орун. Шайман кадимки тармакка сайылат, бирок дайыма жүктөмдөгү узарткыч жана чайнек менен бирге колдонулган үчтүк ага ылайыктуу эмес
- Тамчы чогулткучту төгүү. Ага бир-бир жарым стакан суу батат, аны төгүү таштанды чыгаргандай эле күнүмдүк иш
- Краныктарды жана сырткы беттерди сүртүү. Бакты биз жуубуз, кол тийген нерселердин баары — сизде
- Көчкөнүңүздү билдирүү: эсепти дарек боюнча жүргүзөбүз, үнсүз көчкөн шайман жеткирүү графигинен жоголот
- Ачык зыян. Суу кирген электроника, жарылган корпус, үзүлгөн шнур — бул эскирүү эмес
Калганынын баары биздин камыбыз, чек бир белги боюнча өтөт: эскирүү жана бузулуу — биздики, зыян келтирүү — сиздики. Муздатпай калды, суу алуучу түйүн акты, компрессор тыкылдай баштады — иштеген шайманды алып келип, муну алып кетебиз, себебин ашканаңызда иликтебейбиз.
Көчүү тууралуу өзүнчө. Шайманды жаңы дарекке өзүңүз алып барсаңыз болот, бирок бул тууралуу алдын ала айтканыңыз оң: суу жеткирүү маршруту дарекке байланган, эскертүүсүз көчүү курьердин бош батирге барышы менен бүтөт. Тик абалда ташуу керек, ал эми компрессордук моделди жолдон кийин күйгүзөрдөн мурун бир нече саат тургузуп коюу зарыл.
Жана биз эмнени сурабайбыз. Кабыл алуу-өткөрүп берүү актысы да, абалынын сүрөттөрү да, темир үчүн күрөө да жок: бизде күрөө идиш үчүн гана бар — поликарбонат үчүн 500 сом жана ПЭТ үчүн 300 сом, — жана ал идиш менен кошо кайтарылат. Схема колтамгаларга эмес, сиздин суу алууну улантканыңызга таянат.
Мындан талаш кандай болору да келип чыгат. Чынында, талаша турган нерсе жок: шайман иштебей калды — биз аны алмаштырып, себебин өзүбүздө иликтейбиз. Өзүнчө талкууланган жалгыз учур — ачык зыян, жана бул жерде «ачык» жагдайлардан чыгарылган эмес, көзгө көрүнгөн дегенди билдирет.
Эң жагымсыз учурду өзүнчө атап коюу керек — суу каптоо. Гидравликасы бузулбаган шайман өзүнөн өзү көлчүк жасабайт: полдогу суу дээрлик дайыма толуп кеткен тамчы чогулткучту же кыйшык коюлган бөтөлкөнү билдирет. Ошондуктан шайманды тамчы чогулткучка жетүүгө мүмкүн болбогондой кылып жылдырбоону суранабыз: жумасына бир жолку беш секунд астыңкы кабаттагы кошуналар менен ар кандай талаштан арзан.
Бир нече шайманы бар компанияларга жылына бир жолу тизмени салыштырып туруу ыңгайлуу: кайсысы кайда турат, ага ким жооп берет жана алардын бири бөлүм менен кошо башка кабатка көчүп кетпедиби. Мындай салыштырууну суроо боюнча жасап, даректер боюнча тизме жөнөтөбүз — бул беш мүнөттүк иш, ал келечекте «бул кимдин шайманы жана ага эмне үчүн төлөм эсептелди» деген суроолордун жарымын жок кылат.
Суу кулерин ижарага алуу канча турат
Бизде шаймандын түрү боюнча үч төлөм бар: үстөлгө коюлуучу үчүн айына 400 сом, электрондук муздатуучу жерге коюлуучу үчүн 600 сом жана компрессордук үчүн 700 сом. Айырма сатып алуудагыдай эле: эмне кымбатыраак турса, ошол ижарага да кымбатыраак берилет.
Өзүнчө айта кетчү нерсе: шаарда суу кулерин айлык ижарага берүүнүн баалары ачык түрдө дээрлик жарыяланбайт. Көпчүлүк кызматтар бир сап жазат — көлөм болсо акысыз деп — калганын кат алышууда тактоону сунушташат. Биз эсептей турган нерсе болсун деп төлөмдү дароо айтабыз, бирок акысыз колдонуунун босогосун да жашырбайбыз.
Кыска мөөнөттөр: бир ай, сезон жана оңдоо мезгили
Айлык төлөм баштапкы чыгымды үнөмдөгөндөр үчүн гана ыңгайлуу эмес. Шайман кыска убакытка гана керек болору алдын ала белгилүү болгон учурлар бар, мындай учурда арифметика эң пайдалуу болсо да аны сатып алуу кызык болмок.
- Курулуш жана оңдоо: бригадага эки-үч ай суу керек, андан кийин шайман алып кетилет
- Сезондук жай: жайкы веранда, киоск, иш-чара аянтчасы
- Көчүү же өзүнчө долбоор мезгилине убактылуу кеңсе
- Качан көчөрүңүз белгисиз ижарадагы батир
- Бир-эки күндүк иш-чара: конференция, көргөзмө, тартуу
Кыска мөөнөттөр узундары сыяктуу эле эсептелет — ай сайын жана шаймандын түрү боюнча: үстөлгө коюлуучу үчүн 400 сом, электрондук муздатуучу жерге коюлуучу үчүн 600 сом, компрессордук үчүн 700 сом. Толук эмес айды өзүнчө талкуулайбыз, сайтта даяр эреже атайын жок: ал мөөнөттөн да, ошол айда суу буйрутма кылынганынан да көз каранды.
Курулушта жана цехте адатта компрессордукту алышат: ал жерде көп жана удаа ичишет, электрондук муздатуу керектөөгө үлгүрбөйт. Иш-чарага, тескерисинче, көбүнчө үстөлгө коюлуучуну коюшат — ал жеңилирээк, аны турган үстөлү менен кошо алып кетсе болот.
Кыска мөөнөттөрдө да акысыз колдонуунун босогосу так ушундай иштейт. Он беш кишилик бригада 15 бөтөлкөнү бир-бир жарым жумада ичип бүтөт, мындай объектте шайман дээрлик дайыма төлөмсүз турат. Он орундуу жайкы веранда — кандай болорун айтуу кыйын, муну орундардын саны жана сезондун узактыгы боюнча алдын ала эсептесе болот.
Юридикалык жактар үчүн кыска мөөнөттөр узундары сыяктуу эле жол-жоболонот: эсеп, жабуучу документтер, суу үчүн сап жана, эгер пайда болсо, шайман үчүн сап. Темир үчүн өзүнчө келишим түзбөйбүз — ал суу жеткирүүгө тиркеме катары жүрөт, бул эки айга да, эки жылга да бирдей тиешелүү.
Төлөм менен суу эсепте ар башка саптарда турат, бул формалдуулук эмес: алардан айдан айга эмне өзгөрөрү так көрүнөт. Босого толгон айда шайман сабы жөн эле пайда болбойт — эсепте нөлдүк позициялар жок, анткени аларды ар бир жаңы бухгалтерге өзүнчө түшүндүрүүгө туура келмек. Кат алышууда да ушул эле принцип: сумманы жеткирүүдөн кийин эмес, мурун айтабыз.
Алдын ала эскертүүгө турган жалгыз нерсе — шайманды алып кетүү керек болгон күн. Курулушта аны вагончикти ташып жаткан акыркы күнү эстешет, курьер жабык дарбазага келип калат. Бир-эки күн мурун жазылган бир билдирүү маселени толук чечет.
Бир-эки күндүк иш-чара өзүнчө эсептелет, бул эсеп айлар менен жүрбөгөн жалгыз учур. Шайман эртең менен режимге чыгышы үчүн аны мурунку күнү алып келип, иш-чара бүткөндөн кийинки күнү алып кетебиз. Мындай иш-чарага сууну запасы менен алышат: аны коноктордун саны боюнча эсептөө жекшембиде бөтөлкөнү кайдан сатып аларды издегенден жеңил. Мындай буйрутманын суммасын жеткирүү жана алып кетүү менен кошо алдын ала толугу менен айтабыз.
Ижарадагы батир — бул тизмедеги өзүнчө жана эң көп кездешкен сап. Ал жерде шайман оңдоого да, эмеректерге да байланбайт: көчкөндө ал сиз менен бир рейсте кетет же жаңы дарек азырынча белгисиз болсо, бизге кайтарылат. Ошол эле шартта сатып алынган шайман ташып, сактап же сатууга туура келген буюмга айланат — жана аны адатта баасынын үчтөн бирине сатышат.
Кулер ижарасы менен суу жеткирүү: кантип иштейт
Кулерди суу менен кошо ижарага бир билдирүү менен буйрутма кылсаңыз болот: канча киши ичет, кайда жеткирүү керек жана ысытуу керекпи. Андан ары баары бир рейс менен келет — суу жана ижарадагы кулер бирге келет, монтажчынын өзүнчө келиши болбойт. Шаар боюнча жеткирүү 2 бөтөлкөдөн баштап акысыз, саат 10:00гө чейинки буйрутма адатта ошол эле күнү жөнөтүлөт, убакыт аралыктары — 9–13, 13–17, 17–21.
Андан ары сиз шайман жок болгондогудай эле сууга буйрутма бересиз: курьер толук бөтөлкөлөрдү алып келип, бошторун алып кетет. Кулер ижарасы жана суу жеткирүү бир чатта бир сап менен жүрөт, темир үчүн өзүнчө келишимге кол коюунун кереги жок.
Бул схема кимге туура келбейт
Кулерди ижарага алуу жаман идея болгон эки учур бар. Биринчиси: сиз өз батириңизде жашайсыз, керектөө аз жана туруктуу, эки жылдан кийин да ушул сууну ичип жүрөсүз. Анда сатып алуу арзаныраак, бул жерде талаша турган эч нерсе жок.
Экинчиси: сизге белгилүү бир мүнөздөмөлөрү бар конкреттүү шайман керек — ашкананын түсүнө ылайык, муздаткыч шкафы менен, ылдыйдан жүктөлүүчү. Ижарадагы кулерлер парктан берилет, ал жерде тандоо дүкөндөгүдөн тар. Эгер сырткы көрүнүшү жана модели маанилүү болсо — өзүңүздүкүн алыңыз, ал эми санитардык тазалоону бизден өзүнчө буйрутма кылыңыз.
Кантип бүтүрүү керек: кайтаруу, алмаштыруу жана сатып алуу
Бул схемадан каалаган убакта жана кагазсыз чыгууга болот. Айырма сиз эмне кылгыңыз келгенинде гана — шайманды кайтаруу, башкасына алмаштыруу же өзүңүзгө калтыруу.
- Жакынкы жеткирүүгө чейин чатка жазыңыз: курьер суу менен келип, шайманды ошол эле рейсте алып кетет
- Мурунку күнү бактардагы сууну төгүңүз — ысык бактын артында тыгыны бар, муздагы кран аркылуу агызылат
- Ташып жатканда суу чачырап кетпеши үчүн бөтөлкөнү чечип, тамчы чогулткучту төгүңүз
- Шайманды бош идиш менен кошо бериңиз: бөтөлкөлөр үчүн күрөө ошол эле келүүдө кайтарылат
- Эгер ал бир-эки айдан кийин кайра керек болсо, айтыңыз — ушундайын кайра алып келебиз, баарын башынан баштоонун кереги жок
Моделди алмаштыруу андан да жөнөкөй: шайман бир рейсте алмаштырылат, көбүнчө чоңураагына. Үстөлгө коюлуучуну жерге коюлуучуга — эсептегенден көбүрөөк иче баштаганда. Электрондук муздатууну компрессордукка — муздак суу күндүн ортосуна чейин жетпей калганда. Тескери алмаштыруу да болот, адатта кеңсе кичирейгенден кийин.
Сатып алуу калдык наркынан эсептелет: шайман сизде канча турганын жана кандай абалда экенин карап, сумманы чатта айтабыз. Сайтта даяр формула атайын жок — ал моделге жана мөөнөткө көз каранды болмок, жарыяланган ар кандай сан учурлардын жарымында туура эмес болуп чыкмак. Багыт жөнөкөй: шайман канча көп иштесе, сумма нөлгө ошончолук жакын.
Сатып алууга өтүү убагы келгенин ушул барак башталган эле арифметика түшүнүүгө жардам берет. Эгер төлөм экинчи жыл катары менен ар ай сайын эсептелип жатса, сиз шаймандын наркын болжол менен төлөп бүттүңүз жана андан ары башка схемада сизге таандык боло турган нерсе үчүн төлөп жатасыз. Дал ушул учурда сатып алуу тууралуу сураган жакшы. Эгер төлөм бир да жолу эсептелбесе, эч нерсени өзгөртүүнүн кереги жок: акысыз колдонуудан пайдалуураак эч нерсе жок.
Алмаштыруу тууралуу акыркысы: ал тарыхты нөлгө түшүрбөйт. Босого конкреттүү корпус боюнча эмес, сиздин суу буйрутмаларыңыз боюнча эсептелет, ай ортосунда үстөлгө коюлуучу шайманды жерге коюлуучуга алмаштыруу буга эч таасир этпейт. Тыныгууга да ушул тиешелүү — шаймансыз бир ай мурунку буйрутмаларды да, ал кайтып келе турган шарттарды да жокко чыгарбайт.
Жана эң сейрек суралган, бирок баарынан көп болгон нерсе: эгер сиз жөн эле суу буйрутма кылбай калсаңыз, эмне болот. Коркунучтуу эч нерсе жок. Биз жазып, шайман андан ары керекпи деп сурайбыз да, же жеткирүүнү улантабыз, же аны алып кетебиз. Бош турган айлар үчүн төлөм кадимкидей эсептелет, ошондуктан унчукпай коюу пайдасыз, ал эми айтуу эч нерсеге турбайт.
Эсептешүүнүн аягы тууралуу өзүнчө. Мөөнөтүнөн мурун кайтаргандыгы үчүн кармап калуулар жок, анткени баш тарта турган мөөнөт да жок: схема айлык, башталып, үзүлгөн ай жыйынтыгы боюнча жабылат. Бул жерде талаша турган нерсе жок, жана бул, балким, сатып алууга салыштырмалуу анын негизги ыңгайлуулугу.